Γιατί άλλαξε η στάση για την πυρηνική ενέργεια

Μια δεκαετία πριν, η συζήτηση έκλεινε

Μετά τη Φουκουσίμα, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κινήθηκαν προς τη μείωση ή την εγκατάλειψη της πυρηνικής ενέργειας. Η Γερμανία ολοκλήρωσε την έξοδό της: οι τρεις τελευταίοι σταθμοί της σταμάτησαν οριστικά στις 15 Απριλίου 20231. Το Βέλγιο είχε νόμο από το 2003 για σταδιακή κατάργηση2.

Οι λόγοι για αυτές τις αποφάσεις ήταν πολλοί και διέφεραν από χώρα σε χώρα: η κοινή γνώμη μετά από ένα σοβαρό ατύχημα, το κόστος των νέων σταθμών, η πτώση του κόστους των ανανεώσιμων, η πολιτική ιστορία κάθε τόπου. Καμία δεν εξηγείται με έναν παράγοντα.

Το 2022: η κρίση που έκανε το ρεύμα ζήτημα ασφάλειας

Το 2022 οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη εκτινάχθηκαν. Κατά τον ACER, το μηνιαίο συμβόλαιο TTF έμεινε πάνω από 180 €/MWh3 για αρκετές εβδομάδες και κορυφώθηκε τον Αύγουστο3. Επειδή το αέριο καθορίζει συχνά την τιμή του ρεύματος, η κρίση πέρασε αμέσως στους λογαριασμούς: η μέση τιμή για τα νοικοκυριά της ΕΕ ανέβηκε από 24,2 €/100 kWh4 το δεύτερο εξάμηνο του 2021 σε 27,7 €/100 kWh4 το δεύτερο εξάμηνο του 20224.

Τον Μάιο του 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το σχέδιο REPowerEU για τον τερματισμό της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο5. Από εκείνη τη στιγμή, το ερώτημα «από πού έρχεται το ρεύμα μας» έπαψε να είναι μόνο περιβαλλοντικό. Έγινε και ζήτημα ασφάλειας εφοδιασμού και τιμών.

Η ΕΕ άλλαξε τους κανόνες της

Ο κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμός 2022/1214 πρόσθεσε στην Ταξινομία της ΕΕ, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, πυρηνικές δραστηριότητες και δραστηριότητες φυσικού αερίου6. Εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 20236. Η Ταξινομία είναι το σύστημα κατάταξης που χρησιμοποιούν οι επενδυτές για να κρίνουν αν μια δραστηριότητα συμβάλλει στους κλιματικούς στόχους· οι προϋποθέσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, την ασφάλεια και τη διαχείριση των καταλοίπων6.

Το 2024 ο Κανονισμός για τη βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών (NZIA) έβαλε ρητά στον κατάλογό του τις τεχνολογίες πυρηνικής σχάσης και του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου7. Στα ευρωπαϊκά κείμενα η πυρηνική ενέργεια επέστρεψε στην ίδια συζήτηση με τις υπόλοιπες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.

Η διεθνής εικόνα

Στη COP28, τον Δεκέμβριο του 2023, παρουσιάστηκε μια Διακήρυξη, την οποία κατά το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ προσυπέγραψαν αρχικά 25 χώρες8, με στόχο τον τριπλασιασμό της πυρηνικής ισχύος από το επίπεδο του 2020 ως το 20508. Κατά την κυβέρνηση του Καναδά, τον Ιούνιο του 2026 την είχαν προσυπογράψει 38 χώρες99. Η Ελλάδα δεν ήταν ανάμεσα στις χώρες που την προσυπέγραψαν αρχικά, και δεν περιλαμβάνεται ούτε στον κατάλογο που τηρεί η World Nuclear Association, ενημερωμένο στις 2 Οκτωβρίου 202610.

Το Βέλγιο αποφάσισε το 2022 να κρατήσει ανοιχτούς τους δύο νεότερους αντιδραστήρες του, Doel 4 και Tihange 3, για άλλα δέκα χρόνια, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την κρατική ενίσχυση τον Φεβρουάριο του 202511. Τον Μάιο του 2025 ένας νέος νόμος κατάργησε τη διάταξη του 2003 για την απόσυρση2.

Στην Ιταλία, που σήμερα δεν έχει πυρηνικούς σταθμούς σε λειτουργία, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε οριστικά τον Οκτώβριο του 2025 νομοσχέδιο που εξουσιοδοτεί την κυβέρνηση να ξαναστήσει πλαίσιο για την πυρηνική ενέργεια12. Αν και πότε ψηφίστηκε από το ιταλικό Κοινοβούλιο, δεν το έχουμε ελέγξει ακόμη.

Και η Παγκόσμια Τράπεζα υπέγραψε τον Ιούνιο του 2025 συμφωνία συνεργασίας με τον ΔΟΑΕ, που η ίδια περιγράφει ως το πρώτο συγκεκριμένο βήμα επιστροφής της στην πυρηνική ενέργεια εδώ και δεκαετίες13.

Και η Ελλάδα

Στην Ελλάδα η αλλαγή ήρθε με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 28/2026, που συνέστησε Κυβερνητική Επιτροπή για την Πυρηνική Ενέργεια με προθεσμία 24 μηνών14 για την Τελική της Έκθεση14. Η Επιτροπή εξετάζει αν και πώς θα μπορούσε η χώρα να προχωρήσει· απόφαση για κατασκευή σταθμού δεν έχει ληφθεί. Τα άρθρα της ενότητας «Η Ελλάδα» παρακολουθούν βήμα βήμα τι ορίζει η Πράξη και τι γίνεται.

Τι δεν άλλαξε

Η στάση άλλαξε· η μηχανική όχι. Οι μεγάλοι σταθμοί εξακολουθούν να κοστίζουν πολύ και να θέλουν πολλά χρόνια. Από τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες υπάρχουν πολλά σχέδια, αλλά ελάχιστα λειτουργούν ή κατασκευάζονται. Η αδειοδότηση, η χρηματοδότηση, το καύσιμο και η παραγωγή σε σειρά μένουν ανοιχτά ερωτήματα, και η τελική διάθεση των μακρόβιων καταλοίπων προχωρά αργά. Μια σοβαρή συζήτηση ξεκινά από αυτά, και η ενότητα «Οικονομικά» τα εξετάζει ένα ένα.