Ζαπορίζια: τι γίνεται στον πυρηνικό σταθμό;

Τι είναι και πού βρίσκεται

Ο σταθμός βρίσκεται στην περιφέρεια της Ζαπορίζια, στην αριστερή όχθη του ταμιευτήρα της Κάχοβκα στον Δνείπερο, 5 χλμ. από την πόλη Ενεργκοντάρ και 52 χλμ. από την πόλη της Ζαπορίζια.1 Έχει έξι μονάδες με αντιδραστήρες VVER-1000 της σειράς V-320, συνολικής ηλεκτρικής ισχύος 6.000 MW, και το 2011 κάτοχος της άδειας λειτουργίας ήταν η ουκρανική Energoatom.1 Κάθε αντιδραστήρας έχει δύο κυκλώματα και βρίσκεται μέσα σε κέλυφος συγκράτησης (containment) από προεντεταμένο σκυρόδεμα με τοίχωμα πάχους 1,2 μ.1 Ο ΔΟΑΕ τον αναφέρει ως τον μεγαλύτερο πυρηνικό σταθμό της Ευρώπης.2 Για το πώς δουλεύουν τα δύο κυκλώματα, δες πώς λειτουργεί ένας πυρηνικός σταθμός.

Τι έγινε από το 2022

Στις 04/03/2022, μετά από νυχτερινές μάχες, βλήμα χτύπησε κτίριο κοντά στους αντιδραστήρες και προκάλεσε φωτιά που σβήστηκε. Ο γενικός διευθυντής του ΔΟΑΕ Ραφαέλ Γκρόσι δήλωσε ότι κανένα σύστημα ασφαλείας δεν επηρεάστηκε και κανένας αντιδραστήρας δεν χτυπήθηκε.3 Τον Σεπτέμβριο του 2022 το UN News έγραφε ότι ο σταθμός βρίσκεται υπό κατοχή ρωσικών δυνάμεων από τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου.4

Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2022 έφτασε στον σταθμό αποστολή του ΔΟΑΕ, και ο Γκρόσι ανακοίνωσε ότι η ομάδα του μένει εκεί.4 Από τότε ο Οργανισμός έχει διαρκή παρουσία στον σταθμό, και τον Σεπτέμβριο του 2026 ο Γκρόσι επιβεβαίωσε ότι ομάδες του βρίσκονται σε όλους τους ουκρανικούς πυρηνικούς σταθμούς.56 Οι αντιδραστήρες είναι σε κράτηση από τον Σεπτέμβριο του 20227 και, κατά τον ΔΟΑΕ, και οι έξι βρίσκονται σε κατάσταση cold shutdown, όπως τη λέει ο ΔΟΑΕ, από το 2024. Χρειάζονται όμως νερό ψύξης για τους πυρήνες και τις δεξαμενές αναλωμένου καυσίμου.8

Ο Γκρόσι έχει θέσει δύο πλαίσια. Οι «επτά απαραίτητοι πυλώνες» για την ασφάλεια κάθε πυρηνικής εγκατάστασης σε πόλεμο ζητούν φυσική ακεραιότητα των εγκαταστάσεων, πλήρως λειτουργικά συστήματα ασφαλείας, προσωπικό που αποφασίζει χωρίς πιέσεις, ασφαλή τροφοδοσία από το δίκτυο, αδιάκοπο ανεφοδιασμό, παρακολούθηση της ακτινοβολίας και επικοινωνία με τον ρυθμιστή.9 Οι «πέντε αρχές» για τη Ζαπορίζια, που παρουσίασε στο Συμβούλιο Ασφαλείας στις 30/05/2023, ορίζουν: καμία επίθεση από τον σταθμό ή εναντίον του, όχι βαριά όπλα ή στρατιωτικό προσωπικό που θα μπορούσε να επιτεθεί από εκεί, η εξωτερική τροφοδοσία να μη διακινδυνεύεται, προστασία όλων των κρίσιμων συστημάτων, καμία ενέργεια που υπονομεύει τις αρχές.5 Στην ίδια συνεδρίαση ο εκπρόσωπος της Ρωσίας είπε ότι οι προτάσεις συμφωνούν με μέτρα που η χώρα του εφαρμόζει ήδη, και η Ουκρανία ζήτησε να περιλαμβάνουν την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων.5

Η τροφοδοσία, το πρόβλημα που επανέρχεται

Πριν από τον πόλεμο ο σταθμός είχε δέκα εξωτερικές γραμμές.2 Τον Ιούλιο του 2025 ο ΔΟΑΕ μετρούσε εννέα πλήρεις απώλειες εξωτερικής τροφοδοσίας από την αρχή της σύγκρουσης8 και τον Μάρτιο του 2026 δώδεκα.10 Τον Σεπτέμβριο του 2026 έγραφε ότι μόνο από τον Ιούνιο είχαν γίνει δέκα, η τελευταία στις 20/08/2026.6

Για σχεδόν τρεις εβδομάδες ο σταθμός τροφοδοτούνταν από ντιζελογεννήτριες.2 Για να κρατήσει πετρέλαιο μείωσε τις γεννήτριες σε λειτουργία από τέσσερις σε δύο και άρχισε να λειτουργεί τις αντλίες ψύξης διακεκομμένα. Ο Γκρόσι προειδοποίησε ότι χωρίς ρεύμα ή νέο καύσιμο ο σταθμός θα μπορούσε να μείνει χωρίς καμία πηγή ρεύματος μέσα σε λίγες μέρες.7 Με τοπική εκεχειρία, την έβδομη με μεσολάβηση του ΔΟΑΕ, η γραμμή επισκευάστηκε και επανασυνδέθηκε το βράδυ της 07/09/2026.2

Ο ΔΟΑΕ εξηγεί γιατί ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος με έναν σταθμό σε λειτουργία: σε σβηστούς αντιδραστήρες η παραμένουσα θερμότητα είναι πολύ μικρότερη, οπότε σε ολική διακοπή ρεύματος θα περνούσε πολύ περισσότερος χρόνος ώσπου να πάθει ζημιά το καύσιμο. Το σενάριο, προσθέτει, πρέπει πάντως να αποτραπεί.7 Για τη λογική των διαδοχικών εφεδρειών, δες άμυνα σε βάθος.

Πού βρίσκεται τον Οκτώβριο του 2026

Η μόνη γραμμή είναι η Ferosplavna-1 των 330 kV. Η δεύτερη, η Dniprovska των 750 kV, επισκευάστηκε τον Ιούνιο αλλά μένει εκτός λειτουργίας λόγω νέων ζημιών και ζημιών στον υποσταθμό της.11 Ο υποσταθμός βρίσκεται πάνω από 100 χλμ. βορειοδυτικά του σταθμού.12

Ο σταθμός έχει 20 ντιζελογεννήτριες, δύο σε συντήρηση. Με τη νέα στρατηγική, σε απώλεια ρεύματος ξεκινούν αυτόματα μόνο τέσσερις και οι υπόλοιπες συνδέονται χειροκίνητα.13 Παράδοση πετρελαίου δεν έχει γίνει από τον Μάρτιο, και ο ΔΟΑΕ ζητά να αυξηθούν τα αποθέματα πριν από τον χειμώνα.11

Στις 05/10/2026 αναφέρθηκε επίθεση με drone σε κτίριο εργαστηρίων και σε κτίριο επεξεργασίας ραδιενεργών αποβλήτων, περίπου 200 μ. από τις μονάδες 4 και 5· θύματα ή διαρροή ραδιενέργειας δεν αναφέρθηκαν. Η ομάδα του ΔΟΑΕ μπήκε στο σημείο πάνω από 48 ώρες μετά, με περιορισμένη πρόσβαση, και διαπίστωσε φθορές.14 Στις 16/10/2026 ο ΔΟΑΕ ανακοίνωσε την όγδοη τοπική εκεχειρία, για επισκευή εφεδρικού μετασχηματιστή που θα ενισχύσει τη σύνδεση με τη Ferosplavna-1.11

Γιατί αφορά τον Έλληνα αναγνώστη

Ο ΔΟΑΕ περιγράφει την κατάσταση ως «εξαιρετικά εύθραυστη»7, αλλά για το περιστατικό της 05/10 γράφει ότι δεν αναφέρθηκε διαρροή ραδιενέργειας.14 Στην Ελλάδα, η ΕΕΑΕ λειτουργεί δίκτυο σταθμών σε όλη την επικράτεια που μετρά συνεχώς τη γ-ακτινοβολία στον αέρα, και δύο σταθμούς στη Βόρεια Ελλάδα που αναζητούν τεχνητά ισότοπα όπως το Cs-137 και το I-131 στα αιωρούμενα σωματίδια. Οι μέσες ημερήσιες τιμές δημοσιεύονται στον ιστότοπό της και στο ευρωπαϊκό δίκτυο EURDEP.15

Οι ουκρανικές δοκιμές αντοχής (stress tests) του 2011, μετά τη Φουκουσίμα, εξέτασαν και την απώλεια ρεύματος και ψύξης στη Ζαπορίζια.1 Για το τι δίδαξε εκείνο το ατύχημα, δες τι απέτυχε τεχνικά στη Φουκουσίμα.