Κοζλοντούι: τι έγινε το 2006, τι γίνεται σήμερα και γιατί αφορά την Ελλάδα;

Τι είναι και πού βρίσκεται

Κατά τον διαχειριστή του, ο σταθμός βρίσκεται 200 χιλιόμετρα βόρεια της Σόφιας και 5 χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης Κοζλοντούι, στην όχθη του Δούναβη. Είναι ο μόνος πυρηνικός σταθμός της Βουλγαρίας και, όπως γράφει ο ίδιος, δίνει πάνω από το ένα τρίτο της ετήσιας ηλεκτροπαραγωγής της χώρας2. Κατά τη Eurostat, το 2025 η πυρηνική ενέργεια έδωσε το 39,6 %1 της καθαρής ηλεκτροπαραγωγής της Βουλγαρίας.

Κατά τη βάση PRIS του ΔΟΑΕ, λειτουργούν δύο μονάδες: η 5, συνδεδεμένη στο δίκτυο από τις 29 Νοεμβρίου 1987, και η 6, από τις 2 Αυγούστου 1991. Είναι αντιδραστήρες πεπιεσμένου ύδατος, μοντέλο VVER V-320, με καθαρή ισχύ 1.003 MW3 η καθεμία3. Ο διαχειριστής γράφει ότι ο εξοπλισμός τους προήλθε από τη Σοβιετική Ένωση4. Πώς δουλεύει ένας τέτοιος αντιδραστήρας εξηγείται στο πώς λειτουργεί ένας πυρηνικός σταθμός.

Τι γίνεται αυτές τις μέρες

Στις 8 Οκτωβρίου 2026 η μονάδα 6 σταμάτησε για την προγραμματισμένη ετήσια επισκευή της, και ο αντιδραστήρας της θα φορτωθεί με νέο καύσιμο για τον 32ο κύκλο λειτουργίας. Κατά τον διαχειριστή, η επισκευή σχεδιάζεται να κρατήσει ως το τέλος Νοεμβρίου56.

Η μονάδα 5 συνεχίζει να λειτουργεί, με φορτίο που προσαρμόζεται στη στάθμη του Δούναβη και στο τεχνικό νερό που μπορεί να εξασφαλιστεί για τον σταθμό5. Ήδη στις 6 Οκτωβρίου, επειδή η στάθμη του ποταμού συνέχιζε να πέφτει, οι δύο μονάδες μείωσαν προληπτικά τη συνολική τους ισχύ κατά περίπου 90 MW, και ο διαχειριστής έγραφε ότι, αν η πτώση συνεχιστεί, μπορεί να χρειαστούν πρόσθετα μέτρα7. Κατά το βουλγαρικό υπουργείο Ενέργειας, από τις 8 Οκτωβρίου η ισχύς της μονάδας 5 είναι μειωμένη στα 910 MW66.

Και οι τιμές του ρεύματος;

Τις ίδιες μέρες η τιμή χονδρικής ανέβηκε σε όλη την περιοχή. Στη βουλγαρική Αγορά Επόμενης Ημέρας, η μέση τιμή της ημέρας ξεπέρασε τα 200 €/MWh στις 5, 6, 8, 9 και 10 Οκτωβρίου και κάθε μέρα από τις 12 ως τις 16 Οκτωβρίου, με υψηλότερη τα 256,57 €/MWh8 στις 16 Οκτωβρίου8.

Στην ελληνική Αγορά Επόμενης Ημέρας, η μέση τιμή της ημέρας ξεπέρασε τα 200 €/MWh στις 9, 10, 12, 13 και 16 Οκτωβρίου, με υψηλότερη τα 224,57 €/MWh9 στις 13 Οκτωβρίου. Από την 1η ως τις 16 Οκτωβρίου ο μέσος όρος ήταν 163,79 €/MWh9, ενώ ολόκληρου του Σεπτεμβρίου 156,31 €/MWh9. Τους δύο μέσους όρους τους υπολογίσαμε εμείς από τα ημερήσια αποτελέσματα του Χρηματιστηρίου Ενέργειας9.

Ότι η άνοδος οφείλεται στο Κοζλοντούι δεν το λέει καμία επίσημη πηγή που βρήκαμε. Οι τιμές ανέβηκαν και στις δύο αγορές από τις 5 Οκτωβρίου, τρεις μέρες πριν σταματήσει η μονάδα 6, και κατά το βουλγαρικό υπουργείο Ενέργειας αυτές οι προγραμματισμένες ενέργειες «δεν επηρεάζουν την αγορά»6. Γιατί μία μονάδα δεν ορίζει μόνη της την τιμή εξηγείται στο θα φθηνύνει ο λογαριασμός του ρεύματος;.

Γιατί έκλεισαν οι μονάδες 1 έως 4

Οι μονάδες 1 έως 4 ήταν παλαιότερου μοντέλου, VVER V-230, με καθαρή ισχύ 408 MW η καθεμία. Ο ΔΟΑΕ καταγράφει τη μόνιμη παύση των 1 και 2 στις 31 Δεκεμβρίου 2002 και των 3 και 4 στις 31 Δεκεμβρίου 20063. Κατά τον διαχειριστή, έκλεισαν σε εκπλήρωση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Βουλγαρία για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση4. Η ΕΕ στήριξε οικονομικά τον παροπλισμό τους με το «πρόγραμμα Κοζλοντούι», και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έγραφε το 2011 ότι όλες είχαν κλείσει με ασφάλεια, όπως προέβλεπαν οι συμφωνίες ένταξης10.

Τι έγινε το 2006 στη μονάδα 5

Κατά την ετήσια έκθεση του βουλγαρικού Οργανισμού Πυρηνικής Ρύθμισης (BNRA), την 1η Μαρτίου 2006 μια κύρια αντλία κυκλοφορίας της μονάδας 5 σταμάτησε για ηλεκτρικούς λόγους, και η ισχύς του αντιδραστήρα μειώθηκε αυτόματα στο 67%, όπως προβλέπει ο σχεδιασμός. Τρεις ράβδοι ελέγχου έμειναν στην πάνω θέση αντί να κινηθούν. Ο αντιδραστήρας σταμάτησε και τέθηκε σε θερμή υποκρίσιμη κατάσταση με έγχυση διαλύματος βορίου11.

Στον έλεγχο που ακολούθησε, 22 από τις 61 ράβδους ελέγχου δεν κινούνταν. Μετά από νέες προσπάθειες έμειναν ακίνητες οι 13. Η αιτία ήταν ότι είχαν κολλήσει οι επιφάνειες των ηλεκτρομαγνητών που κρατούν τις ράβδους. Ως διορθωτικά μέτρα, οι επιφάνειες υποβλήθηκαν σε πρόσθετη επεξεργασία και μπήκε η απαίτηση να κινούνται οι μηχανισμοί μία φορά την εβδομάδα. Στην επιτροπή του ρυθμιστή που αξιολόγησε τις αιτίες συμμετείχαν και εκπρόσωποι του ΔΟΑΕ11. Γιατί οι ράβδοι ελέγχου είναι ένα μόνο από τα επίπεδα προστασίας εξηγεί το άμυνα σε βάθος.

Ο ρυθμιστής βαθμολόγησε το συμβάν με βασικό επίπεδο 1 στην κλίμακα INES και το ανέβασε στο τελικό επίπεδο 2, «συμβάν», λόγω ελλείψεων στις διαδικασίες και επειδή η ίδια αιτία επηρέασε πολλές ράβδους μαζί11. Ο ΔΟΑΕ ονομάζει τα επίπεδα 1 έως 3 της κλίμακας «συμβάντα» και τα επίπεδα 4 έως 7 «ατυχήματα»12.

Και μετά;

Στις ετήσιες εκθέσεις του BNRA που είναι διαθέσιμες και στο μητρώο συμβάντων του, από το 2004 ως σήμερα, δεν υπάρχει συμβάν του σταθμού σε επίπεδο πάνω από 213. Στο μητρώο, τα συμβάντα του 2022 ως τον Ιούνιο του 2026 (4, 4, 5, 6 και 4 τον χρόνο) είναι όλα «κάτω από την κλίμακα», επίπεδο 0, «χωρίς σημασία για την ασφάλεια». Όσα δημοσιεύτηκαν από τον Δεκέμβριο του 2025 και μετά φέρουν προκαταρκτική αξιολόγηση13.

Για το 2023, το μητρώο γράφει τέσσερα συμβάντα, όλα στη μονάδα 6: μια διαρροή νερού σε αντλία που έβγαλε εκτός ετοιμότητας μια ντιζελογεννήτρια, μια αντλία έγχυσης βορίου που δεν έσβηνε από τον διακόπτη της, μια μη προγραμματισμένη ενεργοποίηση ενός καναλιού του συστήματος ασφαλείας, και ψυκτικό σε χώρους μέσα στο κέλυφος κατά την προγραμματισμένη διακοπή. Σε κανένα δεν παραβιάστηκαν τα όρια και οι συνθήκες λειτουργίας13.

Πόσο θα λειτουργεί

Κατά την ετήσια έκθεση του BNRA για το 2024, μετά από τροποποίηση του βουλγαρικού νόμου για την ασφαλή χρήση της πυρηνικής ενέργειας, οι άδειες λειτουργίας των μονάδων 5 και 6 έγιναν αορίστου χρόνου. Παραμένει η υποχρέωση για περιοδική επανεξέταση της ασφάλειας τουλάχιστον μία φορά στα δέκα χρόνια14. Ο διαχειριστής γράφει ότι έχει τεκμηριωθεί λειτουργία της μονάδας 5 ως το 2047 και της μονάδας 6 ως το 20514.

Οι μονάδες 7 και 8

Η Βουλγαρία σχεδιάζει στον ίδιο τόπο δύο νέες μονάδες AP1000 της Westinghouse, με την Hyundai Engineering & Construction. Η σύμβαση μηχανικών υπηρεσιών υπογράφηκε στις 4 Νοεμβρίου 2024, και η Westinghouse έγραφε τότε ότι η πρώτη μονάδα αναμένεται σε εμπορική λειτουργία το 203515.

Το χρονοδιάγραμμα έχει μετακινηθεί. Τον Μάιο του 2026 η εταιρεία του έργου ανακοίνωσε δεκατετράμηνη παράταση της σύμβασης μηχανικών υπηρεσιών και μετάβαση στο κύριο στάδιο, τη σύμβαση μελέτης, προμήθειας και κατασκευής, το 202716. Σήμερα η σελίδα της τοποθετεί την κατασκευή στο 2030–2036, τις άδειες για τη θέση σε λειτουργία στο 2036–2037 και τη θέση σε λειτουργία στο 2036–203817.

Γιατί αφορά την Ελλάδα

Η Βουλγαρία είναι από τους κύριους προμηθευτές ρεύματος της Ελλάδας: κατά τη Eurostat, το 2024 από τη Βουλγαρία ήρθε το 33,3 %18 των ελληνικών εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας. Το στοιχείο δείχνει από πού ήρθε το ρεύμα, όχι από ποια πηγή παράχθηκε. Η σύγκριση με τους άλλους γείτονες είναι στο τα πυρηνικά στους γείτονές μας.