Θα φθηνύνει ο λογαριασμός του ρεύματος;
Είναι το ερώτημα που κάνει ο περισσότερος κόσμος, και η ειλικρινής απάντηση είναι όχι στα επόμενα χρόνια και ποτέ με βεβαιότητα. Οι λόγοι: ο λογαριασμός δεν είναι μόνο η ενέργεια, το κόστος πληρώνεται δεκαετίες πριν από την πρώτη κιλοβατώρα και η τελική τιμή εξαρτάται από αποφάσεις που δεν έχουν παρθεί.
Τι είναι πραγματικά ο λογαριασμός
Ο λογαριασμός ρεύματος περιλαμβάνει περισσότερα από το κόστος παραγωγής της ενέργειας που κατανάλωσες. Είναι το άθροισμα διαφορετικών σκελών: ενέργεια, δίκτυα, ρυθμιζόμενες χρεώσεις, χρεώσεις υπέρ τρίτων και φόροι.
Αυτό επηρεάζει άμεσα την απάντηση. Ακόμη κι αν το κόστος της ενέργειας μειωνόταν αισθητά, η μεταβολή στον τελικό λογαριασμό θα ήταν μικρότερη, γιατί τα υπόλοιπα σκέλη επηρεάζονται λιγότερο ή με άλλο τρόπο. Όση ενίσχυση δικτύου χρειαστεί περνά στα τιμολόγια δικτύου.
Υπάρχει και το αντίστροφο. Σε αρκετά σχήματα χρηματοδότησης νέων σταθμών, όπως τα σχήματα ρυθμιζόμενης περιουσιακής βάσης (RAB), ένα μέρος του κόστους κατασκευής περνά στους λογαριασμούς ως ρυθμιζόμενη χρέωση, δηλαδή στο κομμάτι που δεν είναι ενέργεια. Σε αυτή την περίπτωση ο λογαριασμός ανεβαίνει πριν ο σταθμός αρχίσει να παράγει οτιδήποτε.
Ο χρόνος: πληρώνεις πολύ πριν πάρεις
Ένα πυρηνικό έργο έχει το κόστος του σχεδόν όλο στην αρχή και τα έσοδά του απλωμένα σε δεκαετίες. Ανάμεσα στην απόφαση και στην πρώτη κιλοβατώρα μεσολαβούν χρόνια αδειοδότησης και χρόνια κατασκευής, και σε όλο αυτό το διάστημα κάποιος χρηματοδοτεί.
Από το ποιος είναι αυτός ο «κάποιος» εξαρτάται πότε θα το δει ο καταναλωτής. Αν είναι επενδυτής που ανακτά αργότερα, ο λογαριασμός δεν αλλάζει μέχρι να λειτουργήσει ο σταθμός. Αν είναι σχήμα όπου οι καταναλωτές συνεισφέρουν κατά την κατασκευή, ο λογαριασμός ανεβαίνει από νωρίς με αντάλλαγμα χαμηλότερη τελική τιμή. Αν είναι το κράτος, το κόστος εμφανίζεται στη φορολογία αντί για τον λογαριασμό.
Καμία από αυτές τις διαδρομές δεν παράγει φθηνότερο ρεύμα στα επόμενα χρόνια. Το ερώτημα «θα φθηνύνει;» έχει νόημα μόνο για χρονικό ορίζοντα δεκαετιών, και μέχρι τότε η απάντηση για τον σημερινό λογαριασμό είναι όχι.
Γιατί μια μονάδα δεν ορίζει την τιμή
Στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας η τιμή κάθε χρονικής μονάδας της αγοράς (σήμερα δεκαπεντάλεπτο) διαμορφώνεται από τη συνάντηση προσφοράς και ζήτησης, και συχνά καθορίζεται από την ακριβότερη μονάδα που χρειάστηκε να λειτουργήσει εκείνο το διάστημα. Μια μονάδα με χαμηλό κόστος λειτουργίας εισπράττει την τιμή της αγοράς, δεν την επιβάλλει.
Αυτό σημαίνει ότι η προσθήκη μιας μονάδας ρίχνει την τιμή μόνο στον βαθμό που εκτοπίζει ακριβότερη παραγωγή σε αρκετές ώρες. Το μέγεθος αυτής της επίδρασης εξαρτάται από το μέγεθος του συστήματος, το υπόλοιπο μείγμα και το προφίλ ζήτησης.
Υπάρχει και το αντίθετο ενδεχόμενο, που η δημόσια συζήτηση αγνοεί: αν ο σταθμός λειτουργεί με εγγυημένη τιμή υψηλότερη από την τιμή της αγοράς, η διαφορά πληρώνεται από κάπου, συνήθως από τους καταναλωτές. Σε αυτή την περίπτωση το ρεύμα δεν φθηναίνει, απλώς σταθεροποιείται.
Πού στέκει πραγματικά το επιχείρημα
Το επιχείρημα υπέρ των πυρηνικών, εκεί που έχει βάση, δεν είναι το φθηνό ρεύμα. Είναι τρία άλλα πράγματα, και αξίζει να λέγονται με τα ονόματά τους.
Πρώτο, η σταθερότητα. Το καύσιμο είναι μικρό μέρος του κόστους, οπότε το κόστος παραγωγής δεν ακολουθεί τις τιμές των ορυκτών καυσίμων όταν εκτοξεύονται. Για μια χώρα που έχει ζήσει ενεργειακή κρίση, αυτό είναι πραγματικό αγαθό, και είναι διαφορετικό από το φθηνό.
Δεύτερο, η ένταση εκπομπών. Είναι πηγή χαμηλών εκπομπών, όχι ανανεώσιμη· η ταξινομία της ΕΕ (κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1214) περιλαμβάνει ορισμένες πυρηνικές δραστηριότητες μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις1. Η αξία της χαμηλής έντασης εκπομπών εξαρτάται από το τι εκτοπίζει στο συγκεκριμένο σύστημα.
Τρίτο, η κατανεμητέα παραγωγή που δεν εξαρτάται από τον καιρό, και ό,τι αυτό σημαίνει για τα κόστη συστήματος των άλλων τεχνολογιών. Και αυτό είναι πραγματικό, και ποσοτικοποιείται μόνο μέσα σε συγκεκριμένο σύστημα.
Όποιος υπόσχεται φθηνότερους λογαριασμούς είτε μιλά για ορίζοντα δεκαετιών χωρίς να το λέει, είτε δεν έχει κάνει τον υπολογισμό.
Συχνές ερωτήσεις
Στη Γαλλία δεν έχουν φθηνότερο ρεύμα λόγω πυρηνικών;
Το παράδειγμα της Γαλλίας δεν μεταφέρεται εδώ. Το γαλλικό σύστημα χτίστηκε σε άλλη εποχή από κρατική επιχείρηση (EDF), με δανεισμό και ρυθμιζόμενα τιμολόγια, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και με μεγάλο μέρος του στόλου ήδη αποσβεσμένο. Η τιμή που πληρώνει ο σημερινός Γάλλος καταναλωτής αντανακλά ιστορικές αποφάσεις και ρυθμιστικές επιλογές, όχι το κόστος ενός νέου σταθμού σήμερα.
Πόσο θα ανέβαινε ο λογαριασμός στη διάρκεια της κατασκευής;
Εξαρτάται αποκλειστικά από το μοντέλο χρηματοδότησης, και για την Ελλάδα δεν έχει επιλεγεί κανένα, οπότε κάθε αριθμός θα ήταν επινοημένος. Σε σχήματα όπου οι καταναλωτές συνεισφέρουν κατά την κατασκευή η επίπτωση είναι άμεση· σε καθαρά ιδιωτικά ή κρατικά σχήματα δεν εμφανίζεται στον λογαριασμό αλλά αλλού.
Δεν είναι πιο φθηνές οι ανανεώσιμες;
Σε κόστος ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας, ναι στις περισσότερες σημερινές συγκρίσεις. Μετράει όμως και το κόστος του συστήματος που τις συνδυάζει, μαζί με εφεδρεία, αποθήκευση και ενισχύσεις δικτύου. Αυτό το κόστος συστήματος διαφέρει ανά τεχνολογία και ανά χώρα, και δεν φαίνεται στους συνηθισμένους δείκτες σύγκρισης.
Ποιο είναι το τίμημα αν δεν γίνει τίποτα;
Εύλογο ερώτημα, και δεν απαντιέται εδώ με αριθμό. Το βέβαιο είναι ότι κάθε επιλογή έχει κόστος, και η μη επιλογή επίσης: εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, έκθεση στη μεταβλητότητα των τιμών και το κόστος των εκπομπών. Η σύγκριση που έχει νόημα δεν είναι πυρηνικό απέναντι στο τίποτα, αλλά ένα πλήρες σενάριο συστήματος απέναντι σε ένα άλλο πλήρες σενάριο.
- Συντάκτης
- Απόστολος Χατζησάββας
- Τεχνικός έλεγχος
- Δεν έχει γίνει ανεξάρτητος τεχνικός έλεγχος
- Χρηματοδότηση
- Καμία. Η πλατφόρμα δεν χρηματοδοτείται από κανέναν.
- Σύγκρουση συμφερόντων
- Ο συντάκτης εργάζεται ως μηχανικός στον πυρηνικό κλάδο. Η πλατφόρμα δεν χρηματοδοτείται από κανέναν. Πλήρης δήλωση στη σελίδα σύγκρουσης συμφερόντων.
Πηγές
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή · ΕΕ L 188/1, 15.7.2022 — CELEX 32022R1214, άρθρ. 3. Κατ' εξουσιοδότηση Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1214 της Επιτροπής, της 9ης Μαρτίου 2022. Tier 1 πρωτογενής επίσημη — δημοσίευση 2022-07-15 · ανάκτηση 2026-10-14
Κάθε αριθμός σε αυτή τη σελίδα δείχνει την πηγή του και την ημερομηνία που ανακτήθηκε. Αν βρεις κάτι που δεν στέκει, πες το μας.
Διάβασε μετά
Ή παίξε: κράτα τα φώτα αναμμένα · κράτα τον αντιδραστήρα σταθερό · μύθος ή όχι;
