Έχει πυρηνικό αντιδραστήρα το ΑΠΘ;

Τι υπάρχει στο Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ και γιατί δεν είναι αντιδραστήρας που μπορεί να φτάσει σε κρισιμότητα. Και τι λένε οι πηγές για τον έλεγχό του.

ΕπεξήγησηΑπόστολος Χατζησάββας1′ ανάγνωση

Δισκία πυρηνικού καυσίμου στοιβαγμένα σε πυραμίδα πάνω σε μάρμαρο, δίπλα σε ανοιχτό μεταλλικό σωλήνα περιβλήματος και κλαδί ελιάς. — **Πόσο μικρό είναι το καύσιμο.** Τα δισκία μπαίνουν το ένα πάνω στο άλλο μέσα σε σωλήνες ζιρκονίου, και οι σωλήνες δένονται σε δέσμες. Η πυκνότητα ενέργειας είναι ο λόγος που η ποσότητα είναι τόσο μικρή. Εικαστική απόδοση.

Τι υπάρχει στο ΑΠΘ

Οι Πρυτανικές Αρχές του ΑΠΘ περιγράφουν τον εξοπλισμό ως «μικρής κλίμακας πυρηνική διάταξη» στο Τμήμα Φυσικής, που χρησιμοποιείται καθαρά για εκπαιδευτικούς σκοπούς.1 Δημοσίευση στη διεθνή βιβλιογραφία την περιγράφει ως υποκρίσιμη διάταξη τύπου Model 9000 της Nuclear Chicago, εγκατεστημένη στο εργαστήριο ατομικής και πυρηνικής φυσικής του πανεπιστημίου.2 Καύσιμό της είναι κυλινδρικές ράβδοι φυσικού ουρανίου, και ως επιβραδυντής και ανακλαστής χρησιμοποιείται κοινό νερό βρύσης.2 Στο κέντρο της βρίσκεται πηγή νετρονίων αμερικίου-241 και βηρυλλίου.2 Η ίδια δημοσίευση τη χαρακτηρίζει εκπαιδευτικό αντιδραστήρα για φοιτητές, με keff = 0,842.2

Σε δημοσίευση του 2016, ερευνητές του ΑΠΘ και του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» αφαίρεσαν ράβδους καυσίμου για να σχηματίσουν «παγίδες ροής» και μέτρησαν αύξηση της ροής θερμικών νετρονίων έως 105% στο ύψος της πηγής.2

Ξεχωριστά από τη διάταξη, το Εργαστήριο Πυρηνικής Τεχνολογίας του ΑΠΘ ξεκίνησε το 1981 με κύριο αντικείμενο τη διάγνωση πυρηνικών αντιδραστήρων και την περιβαλλοντική ακτινοβολία.3

Γιατί λέγεται υποκρίσιμη

Κρισιμότητα λέγεται η κατάσταση στην οποία κάθε σχάση απελευθερώνει αρκετά νετρόνια ώστε η αλυσιδωτή αντίδραση να συνεχίζεται.4 Η διάταξη του ΑΠΘ στηρίζεται στην πηγή νετρονίων που έχει στο κέντρο της.2 Οι Πρυτανικές Αρχές γράφουν ότι δεν τίθεται θέμα διαρροής ραδιενεργού υλικού ή ανάφλεξης, επειδή η διάταξη δεν μπορεί ποτέ να φτάσει σε κρισιμότητα.1 Το πώς δουλεύει η αλυσιδωτή αντίδραση σε έναν σταθμό το εξηγούμε στο άρθρο «Από τη σχάση στο ρεύμα».

Ποιος την ελέγχει

Η υπουργική απόφαση Π/112/305 του 2012 για την πυρηνική ασφάλεια των ερευνητικών πυρηνικών αντιδραστήρων ορίζει ότι οι υποκρίσιμες διατάξεις δεν περιλαμβάνονται στο πεδίο της.5 Κατά το πανεπιστήμιο, η διάταξη υπόκειται στους ρυθμιστικούς ελέγχους των αρμόδιων αρχών, με ετήσιους επιτόπιους ελέγχους.1

Τον Μάρτιο του 2024, δημοσίευμα των «Νέων» για απόπειρα εισόδου στον χώρο οδήγησε σε εισαγγελική παρέμβαση, κατά δημοσίευμα του powergame.gr (19/03/2024).6 Η ανακοίνωση των Πρυτανικών Αρχών της 19/03/2024 αναφέρει ότι ο χώρος δεν παραβιάστηκε ποτέ.1

Τι δεν ξέρουμε

Δεν βρήκαμε δημόσια πράξη της ΕΕΑΕ για την άδεια ή τους ελέγχους της διάταξης. Τη βάση ερευνητικών αντιδραστήρων του ΔΟΑΕ (RRDB) δεν καταφέραμε να την ανοίξουμε, οπότε δεν ξέρουμε αν η διάταξη είναι καταχωρισμένη εκεί. Δεν βρήκαμε σε επίσημη πηγή επιταχυντή ή γεννήτρια νετρονίων στο ΑΠΘ, χωρίς αυτό να αποδεικνύει ότι δεν υπάρχουν. Δεν ελέγξαμε αν η απόφαση του 2012 έχει τροποποιηθεί από τότε. Η χρονιά εγκατάστασης δεν προκύπτει από επίσημο έγγραφο.

Συχνές ερωτήσεις

Σε τι χρησιμεύει;

Το πανεπιστήμιο δηλώνει ότι χρησιμοποιείται καθαρά για εκπαιδευτικούς σκοπούς.1

Υπάρχει κίνδυνος για την πόλη;

Οι Πρυτανικές Αρχές γράφουν ότι δεν τίθεται θέμα διαρροής ραδιενεργού υλικού ή ανάφλεξης, επειδή η διάταξη δεν μπορεί να φτάσει σε κρισιμότητα.1 Ανεξάρτητη δημόσια αξιολόγηση από ρυθμιστή δεν βρήκαμε.

Από πότε υπάρχει;

Οι πηγές διαφέρουν. Κατά δημοσίευμα του CNN Greece (19/03/2024), ο πρύτανης είπε ότι χρησιμοποιείται από το 1974.7 Κατά δημοσίευμα του alfavita.gr (19/03/2024), ο υπουργός Παιδείας είπε ότι βρίσκεται εκεί από το 1971.8

Ποιος είναι τότε ο ερευνητικός αντιδραστήρας της Ελλάδας;

Τον αντιδραστήρα του «Δημόκριτου» τον εξηγούμε στο άρθρο για τον GRR-1.

Συντάκτης: Απόστολος Χατζησάββας
Τεχνικός έλεγχος: Δεν έχει γίνει ανεξάρτητος τεχνικός έλεγχος
Χρηματοδότηση: Καμία. Το nuclear.gr δεν χρηματοδοτείται από κανέναν.
Σύγκρουση συμφερόντων: Ο συντάκτης εργάζεται ως μηχανικός στον πυρηνικό κλάδο. Πλήρης δήλωση στη σελίδα σύγκρουσης συμφερόντων.