Ραδιενεργά απόβλητα στην Ελλάδα: πόσα υπάρχουν, πού βρίσκονται και τι θα γίνουν;

Τι δημοσιεύτηκε

Η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, ως αρχή σχεδιασμού, ανήρτησε στις 2 Οκτωβρίου 2026 τη μελέτη και έναν χάρτη, «προκειμένου να ενημερωθεί το κοινό»1. Η μελέτη έχει 253 σελίδες και τη συνέταξε η εταιρεία SPEED ΑΕ. Αρμόδια αρχή για αυτήν είναι η Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του ΥΠΕΝ2.

Αφορά το εθνικό πρόγραμμα για τα απόβλητα που ήδη υπάρχουν στη χώρα, με ορίζοντα είκοσι ετών2. Κανένα από αυτά τα απόβλητα δεν προέρχεται από παραγωγή ρεύματος, γιατί η χώρα δεν έχει πυρηνικό σταθμό. Έχει μόνο έναν ερευνητικό αντιδραστήρα, τον GRR-1 του «Δημόκριτου», που δεν λειτουργεί.

Πόσα είναι

Κατά την εκτίμηση της μελέτης, όλα τα απόβλητα της χώρας, πολύ χαμηλής και χαμηλής ραδιενέργειας και πιθανώς μικρές ποσότητες μέσης, φτάνουν τα 854,4 κυβικά μέτρα2, μαζί με όσα αναμένεται να προκύψουν στο μέλλον. Στην πλειονότητά τους είναι ανεπεξέργαστα. Μετά την επεξεργασία και τη συμπίεση ο όγκος αναμένεται να φτάσει περίπου τα 400 κυβικά μέτρα22.

Από αυτά, τα σημερινά απόβλητα καταγράφονται σε 379,4 κυβικά μέτρα2. Τα υπόλοιπα, 466 κυβικά μέτρα2, είναι εκτίμηση για όσα θα προκύψουν από πιθανή μελλοντική αποξήλωση υφιστάμενων εγκαταστάσεων, τα περισσότερα στην Αττική2.

Η μεγάλη πλειονότητα όσων θα διατεθούν προέρχεται, κατά τη μελέτη, από την παλαιότερη λειτουργία του ερευνητικού αντιδραστήρα και από άλλες ερευνητικές δραστηριότητες του «Δημόκριτου». Απόβλητα υψηλής ραδιενέργειας, η κατηγορία στην οποία η μελέτη κατατάσσει τα αναλωθέντα καύσιμα, δεν περιλαμβάνονται στην εκτίμηση2. Τι σημαίνει κάθε κατηγορία εξηγείται στο τι γίνεται με τα ραδιενεργά απόβλητα.

Πού βρίσκονται

Ο πίνακας της μελέτης για τα σημερινά απόβλητα δίνει την περιφέρεια και την προέλευση του καθενός2:

• Αττική: 188,84 κυβικά μέτρα2 ιστορικών αποβλήτων, και μικρότερες ποσότητες από παλιά ραδιενεργά αλεξικέραυνα και από υλικά από παλαιά μέταλλα.
• Θεσσαλονίκη: 75 κυβικά μέτρα2 σκόνης «ρυπασμένης με ραδιενεργό υλικό από ατύχημα», και μια μικρή ποσότητα υλικών από παλαιά μέταλλα.
• Μαγνησία: υλικά από παλαιά μέταλλα, σε δύο καταχωρίσεις του πίνακα, 40 και 19,24 κυβικά μέτρα.
• Καβάλα: 50 κυβικά μέτρα2 από πεπαλαιωμένα συστήματα φίλτρου και σωληνώσεων.
• Βοιωτία: 2,6 κυβικά μέτρα από αλεξικέραυνα.

Η μελέτη δεν περιγράφει ποιο ήταν το ατύχημα στη Θεσσαλονίκη ούτε σε ποια εγκατάσταση φυλάσσονται τα υλικά κάθε περιοχής.

Χωριστά, καταγράφει κλειστές ραδιενεργές πηγές εκτός χρήσης. Αν δεν επιστραφούν στο εξωτερικό, θα πρέπει να διατεθούν στην Ελλάδα, γιατί στη χώρα δεν υπάρχει εγκατάσταση που να τις ανακυκλώνει ή να τις επεξεργάζεται2.

Και το πυρηνικό καύσιμο;

Κατά τη μελέτη, τα μόνα αναλωθέντα καύσιμα που υπήρξαν στη χώρα ήταν του ερευνητικού αντιδραστήρα του «Δημόκριτου». Ο επαναπατρισμός τους στην προμηθεύτρια χώρα, τις ΗΠΑ, ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 201932.

Δεν έφυγε όμως όλο το καύσιμο. Στις δράσεις του προγράμματος η μελέτη περιλαμβάνει την «εξαγωγή εναπομείνουσας ποσότητας αχρησιμοποίητου (μη ακτινοβολημένου) πυρηνικού καυσίμου» του αντιδραστήρα. Γράφει επίσης ότι γίνεται διαπραγμάτευση για συμφωνητικό του «Δημόκριτου» με πανεπιστήμιο του εξωτερικού που λειτουργεί ίδιο ερευνητικό αντιδραστήρα, για να εξαχθεί. Πόση είναι η ποσότητα, η μελέτη δεν το λέει. Προβλέπεται ακόμη η εξαγωγή φρέσκου ουρανίου που ανήκει στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο2.

Τι προτείνει

Η μελέτη εξετάζει τρία σενάρια: να μην εφαρμοστεί το πρόγραμμα, να εφαρμοστεί ολόκληρο, ή να εφαρμοστεί χωρίς την αναβάθμιση της εγκατάστασης του «Δημόκριτου», τον παροπλισμό του αντιδραστήρα και την εγκατάσταση διάθεσης. Προκρίνει το δεύτερο, την πλήρη εφαρμογή2. Το πρόγραμμα έχει έξι στόχους:

• εξαγωγή των ραδιενεργών πηγών εκτός χρήσης για ανακύκλωση, και εξαγωγή του αχρησιμοποίητου καυσίμου και του ουρανίου του Πολυτεχνείου·
• χαρακτηρισμό και επανασυσκευασία των ιστορικών αποβλήτων του «Δημόκριτου» σε νέα δοχεία·
• αναβάθμιση της υπάρχουσας εγκατάστασης διαχείρισης αποβλήτων του «Δημόκριτου»·
• παροπλισμό του ερευνητικού αντιδραστήρα, με τελικό στόχο να γίνει κέντρο έρευνας για τις ιοντίζουσες ακτινοβολίες·
• εγκατάσταση διάθεσης για τα απόβλητα του «Δημόκριτου»·
• εγκατάσταση αποθήκευσης για τα ραδιενεργά υλικά εκτός «Δημόκριτου», όπως τα παλιά αλεξικέραυνα, με νέο φορέα, τον Οργανισμό Προσωρινής Αποθήκευσης και Διαχείρισης Ραδιενεργών Υλικών (ΟΠΑΔΡΥ).

Για τη διάθεση, πρώτη επιλογή είναι η ίδια η τοποθεσία του «Δημόκριτου»: εγκατάσταση μικρού βάθους κοντά στην επιφάνεια για τα απόβλητα πολύ χαμηλής και χαμηλής ραδιενέργειας, και διάθεση σε γεώτρηση για τα μέσης, εφόσον το επιτρέψουν η υδρογεωλογική ανάλυση και η αξιολόγηση ασφάλειας. Αν η γεώτρηση δεν κριθεί εφικτή, τα απόβλητα μέσης ραδιενέργειας θα φυλάσσονται προσωρινά στην αναβαθμισμένη εγκατάσταση ώσπου να αποφασιστεί άλλη λύση2.

Αν η τοποθεσία του «Δημόκριτου» δεν κριθεί κατάλληλη, προβλέπονται έως τρεις υποψήφιες θέσεις με κοινή υπουργική απόφαση, ίδρυση Οργανισμού Διαχείρισης και Διάθεσης Ραδιενεργών Αποβλήτων (ΟΔΡΑ) και νέα στρατηγική εκτίμηση. Και στις δύο περιπτώσεις, πριν από την κατασκευή προβλέπονται διαβούλευση με τον δήμο και το κοινό, οριστικές μελέτες και άδεια2. Για τη βαθιά υπόγεια λύση που εξετάζουν οι χώρες με αναλωθέν καύσιμο, δες τη γεωλογική διάθεση.

Πόσο κρατά μια εγκατάσταση διάθεσης

Κατά τη μελέτη, μια εγκατάσταση διάθεσης αναπτύσσεται, λειτουργεί και κλείνει σε διαδοχικά βήματα που καλύπτουν περισσότερα από 1.000 χρόνια2. Λειτουργεί από δέκα έως εκατό και πλέον χρόνια. Αφού κλείσει, μένει περίπου εκατό χρόνια υπό διοικητικό και κανονιστικό έλεγχο, με μέτρα εποπτείας. Ακολουθούν περίπου διακόσια χρόνια χωρίς εποπτεία, για τα οποία ο σχεδιασμός προβλέπει διαδικασίες ώστε να μη χαθεί η γνώση ότι η εγκατάσταση υπάρχει. Η ανάλυση ασφάλειας εκτείνεται μετά σε διάστημα της τάξης μερικών χιλιετιών2.

Πόσο κοστίζει

Το συνολικό κόστος του εθνικού προγράμματος εκτιμάται στη μελέτη κατά μέγιστο σε 10,7 εκατ. ευρώ2. Τα χρήματα έρχονται από τρεις πηγές: τον κρατικό προϋπολογισμό, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, και ένα ταμείο παρακαταθήκης της ΕΕΑΕ2.

Και τα απόβλητα άλλων χωρών;

Κατά το εθνικό πρόγραμμα, όπως το παραθέτει η μελέτη, απαγορεύεται η εισαγωγή αναλωθέντων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων με σκοπό τη διάθεσή τους στη χώρα2.