NEPIO: ο ρόλος που ανέλαβε η Επιτροπή και τι τη δεσμεύει

Τι είναι το NEPIO

Στην έκδοση του ΔΟΑΕ για τα ορόσημα, το NEPIO περιγράφεται ως ο μηχανισμός που δημιουργεί μια κυβέρνηση για να συντονίσει τη δουλειά όλων των οργανισμών που εμπλέκονται στην ανάπτυξη της υποδομής. Η ίδια η έκδοση σημειώνει ότι η ονομασία χρησιμοποιείται ενδεικτικά και ότι κάθε χώρα μπορεί να οργανώσει τη δραστηριότητα όπως ταιριάζει στα δικά της δεδομένα.

Ο σκοπός του στη Φάση 1 γράφεται με μία πρόταση: να συγκεντρώσει τα στοιχεία και να ολοκληρώσει τις μελέτες που χρειάζονται για μια τεκμηριωμένη απόφαση πολιτικής σχετικά με το αν θα προχωρήσει ή όχι, αυτή τη στιγμή, η ανάπτυξη προγράμματος πυρηνικής ενέργειας.

Η φράση «αυτή τη στιγμή» είναι μέσα στο κείμενο του ΔΟΑΕ και έχει σημασία. Η απόφαση της Φάσης 1 κρίνει αν η χώρα προχωρά τώρα, όχι αν είναι κατάλληλη για πάντα.

Τι απαιτεί ο ρόλος από το όργανο

Η έκδοση θέτει τέσσερις όρους για το ίδιο το όργανο. Να έχει σαφή εντολή, με αυτόν τον σκοπό γραμμένο ρητά. Ο ρόλος του να αναγνωρίζεται από όλα τα σχετικά υπουργεία και τους οργανισμούς. Να λογοδοτεί σε ανώτερο υπουργό ή απευθείας στον επικεφαλής της κυβέρνησης. Και να του δίνονται οι πόροι και το προσωπικό για να εκτελέσει τα καθήκοντά του1.

Προσθέτει και δύο πρακτικές οδηγίες. Μπορεί να στηριχθεί σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικούς συμβούλους, αλλά η ηγεσία του έργου πρέπει να παραμείνει στο ίδιο το όργανο. Και βασικό προσωπικό των εμπλεκόμενων οργανισμών πρέπει να αποτελεί μέρος του ίδιου του NEPIO.

Η ελληνική Πράξη καλύπτει ρητά τους τρεις πρώτους όρους. Η εντολή γράφεται στο άρθρο 3. Η αναγνώριση επιβάλλεται στο άρθρο 10, που υποχρεώνει όλες τις υπηρεσίες και τους φορείς του Δημοσίου να συνεργάζονται, να ενημερώνουν και να παρέχουν στοιχεία. Η Επιτροπή λογοδοτεί στο Υπουργικό Συμβούλιο2.

Στον τέταρτο η αντιστοιχία είναι λιγότερο καθαρή, και εκεί θα φανεί αν το όργανο έχει τα μέσα του. Η Πράξη προβλέπει έναν υπάλληλο για διοικητική και γραμματειακή υποστήριξη, δεν προβλέπει αμοιβές και δηλώνει ότι δεν προκαλεί δαπάνη. Οι πόροι για τις μελέτες θα χρειαστεί να έρθουν από αλλού.

Τι παράγει στο τέλος

Στο τέλος της Φάσης 1 το NEPIO παράγει, κατά τον ΔΟΑΕ, εμπεριστατωμένη έκθεση που, αν εισηγείται θετική εθνική απόφαση, ορίζει και τεκμηριώνει εθνική στρατηγική. Η έκδοση προσθέτει ότι οποιαδήποτε προμελέτη σκοπιμότητας μπορεί να τροφοδοτήσει την έκθεση, αλλά ότι η έκθεση οφείλει να καλύψει πλήρως και τα 19 θέματα1.

Αυτή η πρόταση εξηγεί γιατί η ελληνική Τελική Έκθεση έχει τέσσερα σκέλη. Η προμελέτη σκοπιμότητας απαντά αν συμφέρει· η ανάλυση θεσμικών ελλείψεων απαντά αν η χώρα μπορεί. Οι δύο απαντήσεις είναι ανεξάρτητες, και μια έκθεση που έχει μόνο την πρώτη δεν είναι έκθεση Φάσης 1.

Ο ΔΟΑΕ απαριθμεί εννέα σημεία που οφείλει να καλύψει η έκθεση, και άλλα εννέα σε δεύτερη απαρίθμηση. Τα τρία πρώτα είναι η ανάλυση της ζήτησης ενέργειας και των εναλλακτικών, η αποτίμηση των επιπτώσεων στην εθνική οικονομία και η προκαταρκτική αξιολόγηση τεχνολογιών· ανάμεσα στα υπόλοιπα, ρητά, η αναγνώριση ότι η πιθανότητα σοβαρού ατυχήματος δεν είναι μηδενική1.

Γιατί ο ρόλος δεσμεύει περισσότερο από μια εξαγγελία

Μια κυβερνητική δήλωση περιγράφει πρόθεση. Η ανάληψη ενός ρόλου με δημοσιευμένη προδιαγραφή περιγράφει υποχρέωση, και δημιουργεί μετρήσιμο χάσμα ανάμεσα σε αυτό που έπρεπε να παραχθεί και σε αυτό που παράχθηκε.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν 19 θέματα1 με όνομα, και για καθένα ένα τεχνικό κείμενο που ή υπάρχει ή λείπει. Δημοσιοποιείται επίσης η χρονική έκταση του προγράμματος: ο ΔΟΑΕ γράφει ότι για έναν πυρηνικό σταθμό πρέπει να σταθμίζεται ορίζοντας της τάξης των 100 ετών1, ενώ οι υποχρεώσεις διάθεσης καταλοίπων εκτείνονται σημαντικά πέραν αυτού.

Ο ρόλος του NEPIO δεν εγγυάται ότι η δουλειά θα γίνει καλά. Ορίζει τι σημαίνει να έχει γίνει.